معمای راستگو و دروغگو: هر فرض را تا آخر امتحان کن

نشانه: کاری را دقیقاً یک نفر کرده، چند نفر درباره‌اش حرف زده‌اند، و معما فقط می‌گوید چند جمله دروغ (یا چند جمله راست) است، نه کدام‌ها. ← پس «فرض کن و ببین»: حالت‌ها را با «کارِ چه کسی بوده؟» بساز و در هر حالت جمله‌ها را بسنج، چون دقیقاً یک نفر کار را کرده، پس هیچ حالتی جا نمی‌افتد و هیچ حالتی دو بار نمی‌آید؛ و وقتی کننده‌ی کار معلوم باشد، هر جمله یا راست است یا دروغ.

در معماهای «جزیره»، که هر کس یا همیشه راست می‌گوید یا همیشه دروغ، همین فکر کار می‌کند، ولی حالت‌ها را با «هر نفر راستگوست یا دروغگو؟» می‌سازیم، چون هر نفر دقیقاً یکی از این دو نوع است و چند نفر هم می‌توانند با هم راستگو باشند؛ در هر حالت می‌بینیم حرفِ هر کس با نوعِ خودش جور است یا نه.

شرط را از خودِ معما بخوانید: گاهی دروغ‌ها شمرده می‌شوند و گاهی راست‌ها. خودِ کلمه‌ی «دروغ» نشانه نیست. اگر معما از اول بگوید چه کسی دروغگوست، چیزی برای فرض کردن نمی‌ماند و کافی است جمله‌های او را برعکس بخوانیم. و اگر به‌جای حرف زدن، چند نفر و چند چیز داریم که هر کدام دقیقاً مالِ یک نفر است، همین فکر روی «جدول ✓ و ✗» پیاده می‌شود: هر خانه‌ی جدول یک حالت است و هر ✗ یعنی آن حالت خط خورد.