روش حل · برای پدر و مادرها و معلمها
عدد بعدی دنباله: اول فاصلهها را بنویس
آمادگی آزمون، واحد ۱: الگوهای عددیمعمولاً از پایهٔ پنجم
پاسخ کوتاه
راهبردِ دنبالهها «فاصلهها را بنویس» است: زیرِ هر دو عددِ کنارِ هم فاصلهشان را مینویسیم. اگر فاصلهها برابر نبودند، فاصلهی خودِ فاصلهها را مینویسیم. اگر فاصلهها یکی در میان کم و زیاد شدند، «دو دنباله در هم» داریم: جاهای فرد و زوج را جدا میخوانیم. این راه کار میکند، چون قاعدهی دنباله معمولاً در گامها پنهان است، نه در خودِ عددها. بعد قاعده را روی همهی عددها امتحان میکنیم، نه فقط دو تای اول.
کی به کارش ببریم؟
نشانه: یک ردیف عدد داریم که با یک قاعدهی ثابت جلو میرود، و عددِ بعدی یا عددی را میخواهیم که از وسطِ ردیف پاک شده. ← پس فاصلهها را بنویس، چون قاعدهای که عددها را ساخته معمولاً در گامها دیده میشود: یا همهی گامها برابرند، یا خودِ گامها الگویی سادهتر از عددها دارند (هر بار ۲ تا بیشتر، هر بار دو برابر).
نشانهی دوم: گامها یکی در میان کم و زیاد میشوند، یا عددها یکی کوچک و یکی بزرگاند. ← پس دو دنباله در هم: عددهای جای ۱، ۳، ۵، … را جدا بنویس و عددهای جای ۲، ۴، ۶، … را جدا، چون وقتی دو دنباله نوبتی جلو میروند، هر عدد از عددِ دو جا عقبترش ساخته میشود، نه از همسایهاش؛ فاصلهی دو همسایه دو قاعده را قاطی میکند، ولی هر ردیفِ جدا قاعدهی خودش را نشان میدهد. بعد ببین عددِ خواستهشده در جای فرد مینشیند یا در جای زوج؛ جواب از همان دنباله میآید.
اگر عددها خیلی تند بزرگ میشوند، کنارِ فاصلهها، «چند برابر شد؟» را هم امتحان کنید. و قاعدهای که فقط با دو عددِ اول جور است هنوز قاعده نیست: ۳، ۹ هم «۶ تا بیشتر» است و هم «سه برابر»؛ عددِ سوم تصمیم میگیرد کدام درست است. اینجا هم نشانه خودِ «دنباله» نیست، بلکه این است که هر عدد با یک کارِ ثابت از عددهای پیش از خودش ساخته شده.
از درسهای فکرستان
دو مثال حلشده
مسئله
عدد بعدیِ هر دنباله چیست؟ (الف) ۷، ۱۰، ۱۳، ۱۶، … (ب) ۲، ۳، ۶، ۱۱، ۱۸، …راهحل، قدمبهقدم
- قدم ۱: (الف) گامها را بنویس: ۳، ۳، ۳. همه برابرند، پس گام بعدی هم ۳ است: ۱۶ + ۳ = ۱۹.
- قدم ۲: (ب) گامها: ۱، ۳، ۵، ۷. برابر نیستند. اینجا نگو «نامنظم است». گامهای گامها را بنویس: ۲، ۲، ۲. این ردیف دوم برابر است!
- قدم ۳: پس گامها هر بار ۲ تا بزرگتر میشوند و گام بعدی ۷ + ۲ = ۹ است. عدد بعدی: ۱۸ + ۹ = ۲۷.
- قدم ۴: چک: این قاعده روی همهی عددها کار کرد، نه فقط روی دو تای اول.
مسئله
عدد بعدی چیست؟ ۵، ۳، ۸، ۶، ۱۱، ۱۲، ۱۴، ۲۴، ۱۷، …راهحل، قدمبهقدم
- قدم ۱: گامها: از ۵ به ۳ کم شد، از ۳ به ۸ زیاد شد، از ۸ به ۶ کم شد… بالا و پایین میپرند. پس جاهای فرد و زوج را جدا کن.
- قدم ۲: جاهای فرد (۱، ۳، ۵، ۷، ۹): ۵، ۸، ۱۱، ۱۴، ۱۷. هر بار ۳ تا بیشتر.
- قدم ۳: جاهای زوج (۲، ۴، ۶، ۸): ۳، ۶، ۱۲، ۲۴. گامها ۳، ۶، ۱۲ برابر نیستند، ولی «× ۲» همه را توضیح میدهد: هر عدد دو برابرِ قبلی است.
- قدم ۴: عدد بعدی جای دهم است، یعنی جای زوج: ۲۴ × ۲ = ۴۸.
یک معمای تازه
با فرزندتان امتحان کنید
معما
آرین برای خواهرش بازیِ «کارتِ بعدی» ساخته و ۹ کارت را به ترتیب روی فرش چیده: ۵۰، ۱، ۴۶، ۳، ۴۲، ۷، ۳۸، ۱۳، ۳۴. کارتِ دهم با همان قاعده چه عددی دارد؟
یک اشاره
عددها یکی بزرگ و یکی کوچکاند. کارتهای جای فرد و جای زوج را در دو ردیفِ جدا بنویسید و برای هر ردیف فاصلهها را پیدا کنید. کارتِ دهم در کدام ردیف است؟
جواب و راهحل کامل
جواب: ۲۱
نشانه: عددها یکی در میان بزرگ و کوچکاند (۵۰، ۱، ۴۶، ۳، …). پس دو دنباله در هم رفتهاند.
جاهای فرد (کارتهای ۱، ۳، ۵، ۷، ۹): ۵۰، ۴۶، ۴۲، ۳۸، ۳۴. فاصلهها: ۴، ۴، ۴، ۴؛ هر بار ۴ تا کمتر.
جاهای زوج (کارتهای ۲، ۴، ۶، ۸): ۱، ۳، ۷، ۱۳. فاصلهها: ۲، ۴، ۶. برابر نیستند، پس فاصلهی فاصلهها را مینویسیم: ۲، ۲. هر گام ۲ تا بزرگتر از گامِ قبلی است، پس گامِ بعدی ۸ است.
کارتِ دهم جای زوج است: ۱۳ + ۸ = ۲۱.
امتحان: قاعدهی جاهای فرد با هر پنج کارت جور است و قاعدهی جاهای زوج با هر چهار کارت. جواب: ۲۱.
سه گزینهی دیگر از کجا میآیند؟ ۳۰ عددِ کارتِ یازدهم است: دنبالهی جاهای فرد را ادامه دادهایم (۳۴ − ۴)، ولی کارتِ دهم جای زوج است. ۱۹ از تکرارِ گامِ آخر میآید (۱۳ + ۶)، در حالی که گامها هر بار ۲ تا بزرگتر میشوند. ۲۷ از قاعدهی «دو برابر کن و یکی اضافه کن» میآید (۱۳ × ۲ + ۱). این قاعده با دو جفتِ اول جور است (۱ به ۳، و ۳ به ۷)، ولی با جفتِ سوم نه: ۷ × ۲ + ۱ = ۱۵، نه ۱۳. قاعده باید با همهی جفتها جور باشد.
اشتباه رایج
تکرار کردنِ گامِ آخر وقتی گامها عوض میشوند، ادامه دادنِ دنبالهی اشتباه در «دو دنباله در هم»، یا نگه داشتنِ قاعدهای که فقط با دو عددِ اول جور است.
این نوع سؤال در آزمون
الگوهای عددی (دنباله، عدد در شکل و مربع جادویی) حدود ۹٪ دفترچهی اولِ آزمونِ ورودیِ پایهی هفتم در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵ بودهاند؛ فکرِ «حرف را عدد کن، بعد گامها را ببین» در سؤالهای دنبالهی حرفها هم به کار میآید.
همین راهبرد، در فکرستان
در بخش آمادگی آزمون فکرستان، واحد ۱، الگوهای عددی، همین نوع سؤال را با ۳ درس کوتاه، مثالهای حلشده و ۳۴ معما با راهنمای پلهپله آموزش میدهد. بدون ساعت و نمره. این بخش اختیاری است و روشن کردنش با شماست.
حساب را پدر یا مادر میسازد و رضایتش را همانجا ثبت میکند؛ فرزندتان با نام مستعار وارد میشود. فکرستان تبلیغ و ردیاب ندارد.
همین فکر، عمیقتر
بهروزرسانی: ۷ آبان ۱۴۰۵