روش حل · برای پدر و مادرها و معلمها
رابطهی دو واژه را در یک جمله بگو
آمادگی آزمون، واحد ۱۲: واژه، مَثَل و بیتمعمولاً از پایهٔ ششم
پاسخ کوتاه
راهبردِ سؤالهای رابطهی دو واژه «جملهی پل» است: رابطهی جفتِ اول را در یک جملهی کوتاه میگوییم، مثلاً «با قیچی میبریم»، و همان جمله را با همان ترتیب روی هر گزینه امتحان میکنیم. اگر بیش از یک گزینه جور شد، جمله را دقیقتر میکنیم تا یکی بماند. این راه کار میکند، چون حسِ «این دو به هم ربط دارند» را به جملهای تبدیل میکند که میشود سنجید. برای معنای واژه در جمله، راهبردِ همراهش «جایش بگذار» است.
کی به کارش ببریم؟
نشانه: دو واژه بهصورتِ یک جفت داده شدهاند و باید جفتی (یا واژهای برای جای خالی) پیدا کنیم که با همان رابطه به هم وصل باشد؛ گزینهها معمولاً همه به موضوعِ جفتِ اول نزدیکاند، ولی فقط یکی همان رابطه را دارد. ← پس «جملهی پل»: رابطهی جفتِ اول را در یک جمله میگوییم و همان جمله را روی هر گزینه میخوانیم، چون دو جفت فقط وقتی همرابطهاند که یک جملهی واحد، با همان ترتیبِ واژهها، دربارهی هر دو درست باشد؛ همموضوع بودن کافی نیست.
شکلِ نوشتنِ سؤال نشانه نیست: جفت ممکن است با دو نقطه بیاید («قیچی : بریدن»)، به شکلِ «… به …، مثلِ … به …؟»، یا با «رابطهی کدام جفت مثلِ این است؟». در همه، کار یکی است: رابطه را از جفتِ اول به جفتِ دوم ببریم. ترتیب هم جزوِ رابطه است؛ «دوختن : سوزن» همان ابزار و کار را دارد، ولی برعکس. و اگر جملهی پل روی دو گزینه درست درآمد، معمولاً ایراد از جمله است، نه از سؤال: جمله را دقیقتر میکنیم تا فقط یکی بماند.
اگر بهجای جفت، یک واژه در یک جمله آمده و معنایش را میخواهند، رابطهای برای بردن نیست. آنجا راهبردِ «جایش بگذار» به کار میآید: هر گزینه را جای واژه میگذاریم و جمله را دوباره میخوانیم، چون معنای درست تنها گزینهای است که جمله را سالم و معنادار نگه میدارد؛ گزینهای که فقط یک واژهی خودِ جمله را دوباره میآورد، معمولاً دام است. و اگر چهار واژه داریم و یکی ناجور است، باز هم جفتی در کار نیست؛ اول برای سهتا یک اسمِ گروه میگوییم.
از درسهای فکرستان
دو مثال حلشده
مسئله
پرنده به لانه، مثلِ زنبور به …؟ گزینهها: گل، کندو، عسل، باغراهحل، قدمبهقدم
- قدم ۱: جملهی پلِ اول: «پرنده در لانه پیدا میشود.» روی گزینهها: زنبور در کندو پیدا میشود؛ در گل هم؛ در باغ هم! سه گزینه جور شد، پس جمله شل است.
- قدم ۲: دقیقترش کن: «پرنده خانهاش را در لانه میسازد.» زنبور خانهاش را کجا میسازد؟ در کندو. گل و باغ خانهی زنبور نیستند. عسل را زنبور میسازد، ولی عسل خانه نیست.
- قدم ۳: جواب: کندو. وقتی چند گزینه جور شد، جملهی پل را دقیقتر کن تا فقط یکی بماند.
مسئله
کدام جفت مثلِ «قیچی : بریدن» است؟ الف) دوختن : سوزن ب) نانوا : نان ج) قلممو : رنگآمیزی د) مداد : کاغذراهحل، قدمبهقدم
- قدم ۱: جملهی پل با همان ترتیب: «با قیچی میبُریم.» اول ابزار، بعد کار.
- قدم ۲: الف: «با دوختن، سوزن میکنیم»؟ معنا ندارد. رابطه همان است، ولی برعکس آمده! ترتیب را نگه دار.
- قدم ۳: ب: «با نانوا نان میکنیم»؟ نه. د: «با مداد کاغذ میکنیم»؟ نه؛ کاغذ جای نوشتن است، کار نیست. ج: «با قلممو رنگآمیزی میکنیم.» درست است. جواب: ج.
یک معمای تازه
با فرزندتان امتحان کنید
معما
نیلوفر در دفترِ واژههایش جفتِ «جویدن : دندان» را نوشته است. میخواهد زیرش جفتی بنویسد که همان رابطه را، با همان ترتیب، داشته باشد. کدام جفت جور است؟
یک اشاره
رابطهی «جویدن» و «دندان» را در یک جمله بگویید و همان جمله را، با همین ترتیب، روی هر جفت امتحان کنید. اگر دو جفت جور شد، فکر کنید دندان چه فرقی با یک ابزار دارد.
جواب و راهحل کامل
جواب: بو کردن : بینی
جملهی پل، با همان ترتیب: «جویدن کاری است که با دندان انجام میدهیم.» اول کار آمده، بعد چیزی که کار را با آن انجام میدهیم.
روی هر جفت: «زبان کاری است که با چشیدن انجام میدهیم»؟ معنا ندارد. زبان و چشیدن به هم ربط دارند، ولی ترتیب برعکس است: اول عضو آمده، بعد کار. «خوردن کاری است که با غذا انجام میدهیم»؟ نه؛ غذا چیزی است که خورده میشود، نه چیزی که با آن میخوریم. دو جفتِ دیگر جور میشوند: «هم زدن کاری است که با قاشق انجام میدهیم» و «بو کردن کاری است که با بینی انجام میدهیم». دو گزینه ماند، پس جمله شل است.
دقیقترش کن: دندان ابزاری نیست که برداریم و زمین بگذاریم؛ بخشی از بدنِ ماست. «جویدن کاری است که با دندان، یکی از عضوهای بدنمان، انجام میدهیم.» قاشق عضوِ بدن نیست و کنار میرود؛ بینی میماند.
جواب: بو کردن : بینی. این تنها جفتی است که هم ترتیبش درست است و هم رابطهی دقیقِ «کار، و عضوی از بدن که آن کار را با آن میکنیم» را دارد. دو دامِ این معما همان دو دامِ همیشگی است: جفتی که درست است ولی برعکس آمده (زبان و چشیدن)، و جفتی که با جملهی شل جور میشود ولی با جملهی دقیق نه (هم زدن و قاشق).
اشتباه رایج
پذیرفتنِ اولین گزینهای که «به جفتِ اول ربط دارد» بیآنکه جملهی پل را دقیق کنیم، جابهجا خواندنِ ترتیبِ دو واژه، یا انتخابِ واژهای که فقط از خودِ سؤال تکرار شده است.
این نوع سؤال در آزمون
سؤالهای کلامی (واژه، خواندن و استدلال) حدود ۲۱٪ دفترچهی اولِ آزمونِ ورودیِ پایهی هفتم در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵ بودهاند، بیش از هر خانوادهی دیگر. معنای واژه، رابطهی دو واژه، واژهی ناجور، همخانواده، مَثَل و بیت حدود ۹٪ از کلِ دفترچهاند.
همین راهبرد، در فکرستان
در بخش آمادگی آزمون فکرستان، واحد ۱۲، واژه، مَثَل و بیت، همین نوع سؤال را با ۳ درس کوتاه، مثالهای حلشده و ۳۶ معما با راهنمای پلهپله آموزش میدهد. بدون ساعت و نمره. این بخش اختیاری است و روشن کردنش با شماست.
حساب را پدر یا مادر میسازد و رضایتش را همانجا ثبت میکند؛ فرزندتان با نام مستعار وارد میشود. فکرستان تبلیغ و ردیاب ندارد.
همین فکر، عمیقتر
بهروزرسانی: ۷ آبان ۱۴۰۵