نجومایستگاه ۱۱ از ۳۰
کره‌ی سماوی و دستگاهِ افقی · نجوم، ایستگاه ۱۱
پرسشی که ایستگاه با آن شروع می‌شود
چرا ستارگان دورِ ستاره‌ی قطبی دایره می‌زنند؟
معمولاً پایهٔ ششمحدود ۷۹ دقیقه در ۴ جلسهٔ کوتاه
سرعت را تسلط تعیین می‌کند، نه سن.
فرزندتان در این ایستگاه چه یاد می‌گیرد
- کره‌ی سماوی
- افق، سرسو، نصف‌النهار
- سمت و ارتفاع (Azimuth/Altitude)
- حرکت روزانه‌ی ستارگان
درس‌های این ایستگاه
- گنبدِ آسمان (حدود ۱۸ دقیقه)
- ارتفاع و سمت (حدود ۲۰ دقیقه)
- چرخشِ روزانه: ردِ ستاره‌ها (حدود ۲۰ دقیقه)
- طلوع در شرق؛ نیمه‌شب کجا؟ (حدود ۲۱ دقیقه)
ایده‌های کلیدی
گنبدِ آسمان
آسمان انگار یک گنبد است: افق در لبه، سرسو بالای سر و نصف‌النهار از شمال تا جنوب. گنبد مدلی برای جهت‌هاست، چون ستاره‌ها فاصله‌های خیلی متفاوتی دارند.ارتفاع و سمت
دو عدد جای هر ستاره را می‌گویند: ارتفاع از افق (۰ تا ۹۰) و سمت از شمال به طرفِ شرق (شرق ۹۰، جنوب ۱۸۰، غرب ۲۷۰).هر ساعت ۱۵ درجه
زمین می‌چرخد، پس آسمان انگار هر ساعت ۱۵ درجه دورِ ستاره‌ی قطبی می‌چرخد؛ رو به شمال، خلافِ عقربه‌های ساعت.ستاره‌ی شرقی
ستاره‌ای که درست از شرق طلوع می‌کند ۱۲ ساعت بالای افق است و ۶ ساعت بعد، رو به جنوب، به ارتفاعِ ۹۰ منهای عرضِ جغرافیایی می‌رسد.
نکته‌های ایمنی این ایستگاه
این جمله‌ها همان‌طور که فرزندتان در درس می‌خواند، بی‌تغییر آمده‌اند.
- رصدِ امن: رصد فقط با یک بزرگ‌تر. جای امن و تاریک: حیاط یا کنارِ پنجره؛ هرگز پشت‌بام. تنها به پارک یا بیابان نرو. لباسِ گرم بپوش و چراغ‌قوه‌ی قرمز ببر.
رصد کردن اختیاری است؛ همه‌ی کارهای این ایستگاه با شبیه‌ساز هم انجام می‌شود. - خورشید، هرگز: هیچ‌وقت به خورشید نگاه نکن؛ نه با چشم، نه با دوربین یا تلسکوپ؛ حتی موقعِ غروب، حتی یک لحظه. چشم می‌تواند برای همیشه آسیب ببیند.
خورشید را این‌جا فقط در شبیه‌ساز دنبال می‌کنیم.
از درس‌های همین ایستگاه
دو مثال حل‌شده
همان‌طور که در درس دیده می‌شود، این‌جا با همهٔ قدم‌ها.
مسئله
ستاره‌ای در «سمتِ ۱۳۵، ارتفاعِ ۳۰» است (سمت از شمال، به طرفِ شرق). رو به کجا بایستی و چند مشت بالای افق را نگاه کنی؟راه‌حل، قدم‌به‌قدم
در درس، قدم‌ها یکی‌یکی باز می‌شوند و فرزندتان پیش از هر قدم خودش حدس می‌زند.
- قدم ۱: سمت: شرق ۹۰ است و جنوب ۱۸۰. ۱۳۵ درست وسطِ این دو است.
- قدم ۲: پس رو به جنوبِ شرقی بایست.
- قدم ۳: ارتفاع: ۳۰ درجه و هر مشت حدودِ ۱۰؛ پس حدودِ ۳ مشت بالای افق.
- قدم ۴: نوبتِ تو: «سمتِ ۲۷۰، ارتفاعِ ۱۰». کجا را نگاه کنی؟ اول خودت فکر کن، بعد قدمِ بعد را ببین.
- قدم ۵: ۲۷۰ یعنی سه‌چهارمِ دور از شمال: غرب. ۱۰ درجه یعنی یک مشت بالای افق.
مسئله
در تهران، ستاره‌ای ساعتِ ۱۸ درست از شرق طلوع می‌کند. نیمه‌شب (ساعتِ ۲۴) کجای آسمان است؟ سمت و ارتفاعش را بگو.راه‌حل، قدم‌به‌قدم
در درس، قدم‌ها یکی‌یکی باز می‌شوند و فرزندتان پیش از هر قدم خودش حدس می‌زند.
- قدم ۱: از ۱۸ تا ۲۴ چند ساعت است؟ ۶ ساعت.
- قدم ۲: ۶ ساعت بعد از طلوع، ستاره‌ای که درست از شرق طلوع کرده به بالاترین جایش می‌رسد: روی نصف‌النهار، رو به جنوب.
- قدم ۳: پس سمتش ۱۸۰ است و ارتفاعش ۹۰ − ۳۶ = ۵۴ درجه؛ حدودِ ۵ مشت و نیم بالای افق.
- قدم ۴: نوبتِ تو: همین ستاره ساعتِ ۳ بامداد کجاست؟ نیمه‌ی شرقی یا غربی؟ بالاتر از نیمه‌شب یا پایین‌تر؟ اول خودت فکر کن، بعد قدمِ بعد را ببین.
- قدم ۵: از ۱۸ تا ۳ بامداد ۹ ساعت است؛ یعنی ۳ ساعت بعد از بالاترین جا. ستاره در نیمه‌ی غربی است و پایین‌تر؛ شبیه‌ساز حدودِ ۳۵ درجه نشان می‌دهد.
یک نمونهٔ کوچک
ابزار این ایستگاه را امتحان کنید
از درس «گنبدِ آسمان»
نمونه در حال آماده شدن است…
پیش و پس از این ایستگاه
پیش‌نیازها
ایستگاه‌هایی که به این تکیه می‌کنند
- ایستگاه ۱۲: ستاره‌ی قطبی و عرض جغرافیایی
- ایستگاه ۲۰: دستگاه مختصات استوایی
روش یادگیری فکرستان و همهٔ ایستگاه‌های این مسیر: نجوم برای کودکان
شروع با فکرستان
حساب را پدر یا مادر می‌سازد و رضایتش را همان‌جا ثبت می‌کند. فرزندتان با نام مستعار وارد می‌شود و با چند پرسش کوتاه، نقطهٔ شروعِ هر مسیر پیدا می‌شود.